1. Müşterek Müteselsil Sorumluluk
Trafik kazalarından kaynaklanan bedensel ve maddi zararlarda; zarara sebebiyet veren araç sürücüsü, araç işleteni (malik) ve aracın Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortacısı (ZMSS) zarardan müştereken ve müteselsilen sorumludur (2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m. 85, 88, 91; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 61).
Müteselsil sorumluluk kuralları uyarınca alacaklı, borcun tamamını veya bir kısmını dilediği borçludan talep etme hakkına sahiptir (TBK m. 163). Ancak yargılama sürecinde veya dava öncesinde sigorta şirketi ile sulh olunması, ödeme alınması, şirketin ibra edilmesi ve hakkındaki davadan feragat edilmesi durumunda bu hususun diğer borçlulara (sürücü ve işleten) etkisi önem taşımaktadır.
2. İbra ve Feragatin Sirayeti Esasları
- İfanın ve İbranın Sirayeti (TBK m. 166): Müteselsil borçlulardan birinin ifa ile borcu sona erdirmesi halinde, bu oranda diğer borçlular da borçtan kurtulur. Alacaklının borçlulardan biriyle yaptığı ibra sözleşmesi, diğer borçluları da ibra edilen borçlunun iç ilişkideki borca katılma payı veya sorumluluk sınırı oranında borçtan kurtarır.
- Poliçe Teminat Limiti Sınırı: ZMSS sigorta şirketinin sorumluluğu poliçe teminat limitiyle sınırlıdır. Sigorta şirketinin ödeme yapması ve ibra edilip hakkındaki davadan feragat edilmesi halinde, bu feragat poliçe teminat limiti tutarınca diğer müteselsil borçlular olan sürücü ve işletene sirayet eder.
3. Gerçek Zarar Miktarı ile Poliçe Limiti İlişkisine Göre Uygulama
- Hesaplanan Gerçek Zarar Poliçe Limitinin Altındaysa (Zarar ≤ Poliçe Limiti):
- Davacının kaza nedeniyle uğradığı gerçek zarar (maddi tazminat/bakıcı gideri vb.), ZMSS poliçesinin kaza tarihindeki teminat limitini aşmıyorsa, sigorta şirketinin ibra ve feragat edilmesi müteselsil sorumluluk ilkesi gereği sürücü ve işleteni de teminat limiti tutarınca borçtan kurtarır.
- Bu durumda zarar poliçe limiti içinde kaldığından, sürücü ve işleten hakkındaki maddi tazminat davasının da feragatin sirayeti nedeniyle reddine karar verilir.
- Hesaplanan Gerçek Zarar Poliçe Limitini Aşıyorsa (Zarar > Poliçe Limiti):
- Sigorta şirketinin ibrası ve hakkındaki feragat, yalnızca sigorta şirketinin sorumlu olduğu poliçe teminat limiti kadar sürücü ve işletene sirayet eder.
- Poliçe limitini aşan bakiye zarar miktarı yönünden araç sürücüsü ve işleteninin sorumluluğu devam eder ve aşan kısım bakımından sürücü ile işleten aleyhine tazminata hükmedilir.
4. İlgili Yargı Kararları
- Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, T. 07.02.2024, E. 2021/27213, K. 2024/1252:
Yargılama devam ederken ZMSS sigorta şirketi tarafından yapılan ödeme sonucunda davacının sigorta şirketini ibra ettiği ve davasından feragat ettiği olayda; yapılan ödemenin ve zararın poliçe limitini aşmadığı, müteselsil borçlulardan sigorta şirketinin ibra edilmesinin diğer müteselsil sorumlu davalılara (sürücü ve işleten) sirayet edeceği gözetilerek, tüm davalılar hakkındaki maddi tazminat davasının reddedilmesi usul ve yasaya uygun bulunarak onanmıştır.
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, T. 2024, E. 2023/4-194, K. 2024/365:
Alacaklının müteselsil borçluların durumunu ağırlaştıracak davranışta bulunamayacağı, zarar görenin müteselsil borçlulardan biri hakkında verdiği feragat ve ibra beyanının diğer borçlulara da sirayet edeceği ve bu durumun rücu ilişkilerini etkileyeceği vurgulanmıştır.
- Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 26. Hukuk Dairesi, E. 2023/284, K. 2025/407:
Sigorta şirketi ile sulh olunarak davanın feragatle sonuçlanması halinde, sigorta şirketinin sorumluluk limiti kadar diğer müteselsil sorumlu sürücü ve işletenin borçtan kurtulacağı, limit aşılmıyorsa diğer davalılar yönünden de davanın reddi gerektiği belirtilmiştir.
- Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, E. 2024/2, K. 2024/90:
Ödeme karşılığında sigorta şirketi hakkında yapılan feragatin poliçe limiti oranında araç sürücüsü ve işletenine sirayet edeceği kabul edilmiştir.
5. Sonuç
Sigorta şirketinin ödeme yaparak ibra edilmesi ve davadan feragat edilmesi durumunda;
- Yapılan ibra poliçe limiti kadar araç sürücüsü ve işletenini borçtan kurtarır.
- Gerçek zarar poliçe limitinin altında kalıyorsa, dava sürücü ve işleten yönünden de reddedilir.
- Gerçek zarar poliçe limitini aşıyorsa, sirayet sadece teminat limiti kadardır; aşan bakiye zarardan sürücü ve işleten sorumlu olmaya devam eder.
Anahtar Kelimeler: Müteselsil Sorumluluk, İbra ve Feragatin Sirayeti, Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortacısı (ZMSS), Poliçe Teminat Limiti, Bakiye Zarar.
İlgili çalışma alanı: Sözleşmeler ve Borçlar Hukuku